programy

Menu Główne

Reklama
Info
Serwis Istnieje od 01.04.2005


Dziś jest Sobota, 11 Lutego 2012 r. Imieniny: Lucjana i Grzegorza
Polecamy
gg hack
download programy
medycyna
domki drewniane
Kredyty Mieszkaniowe
download programy
Darmowe typy
Artykuły > Porady i artykuły > Podstawy Linuxa

Wstep

To jest plik pomocy do linuxa. Po pierwsze musze napisac, jak nalezy sie poruszac po tym pliku. Tekst mozna przewijac, co jest raczej oczywiste, za pomoca klawiszy kursora. W kazdej chwili mozna wyjsc za pomoca klawisza q. Jezeli czytasz ten plik z windowsa, to moze przydatne bedzie krotkie wyjasnienie, jak sie zalogowac. Po pierwsze uruchom program SSH jako nazwe kompa wpisz chelm.gda.pl lub adres 192.168.1.129. Jezeli jestem w linuxie, to pojawi sie: 
 login:
To takie przywitanie ze strony mojego kompa. Przedstawil sie jak dexter i prosi o podanie nazwy uzytkownika. Trzeba pamietac o tym, ze duze i male litery sa rozroznianie. Nastepnie pojawi sie pytanie o haslo. Tutaj tez jest rozrozniana wielkosc liter. W celu zapewnienia chociaz mininum bezpieczenstwa wpisywane haslo nie bedzie sie pojawialo. Jezeli wszystko przebieglo ok, to powinien pojawic sie znak zachety zakonczony $. Z poziomu linuxa ten plik mozna obejrzec wydajac polecenie pomoc Witamy na podladzie !

Wprowadzenie

Linux jest mniejsza odmiana systemu o nazwie UNIX. Wielu ludziom wydaje sie, ze systemy unixowe to nowosc, ciekawostka ostatnich miesiecy. Otoz nic bardziej blednego. Pierwsza wersja unixa powstala w roku 1969, czyli kilkanascie lat przed pierwsza wersja dos'a. Wszystkie srodowiska unixowe sa do siebie bardzo podobne. Wiem, za na poczatku wszystko tu wydaje sie diwne, pokrecone i niejasne, ale juz czlowiek sie przyzwyczai, to jest super. Mi najbardziej podoba sie fakt, ze to, czego nauczylem sie w linuchu moge bez problemow zastosowac na serwerach sieciowych takich firm jak Sun czy Silicon Graphics. Jestem programista, wiec radocha jest jeszcze wieksza, kiedy sobie pomysle, ze program, ktory napisalem mozna odpalac na kompie, ktory ma np. 16 procesorow. To nie zadna sciema, na wydziale ETI na polibudzie jest takie cudo. Za generowanie grafiki odpowiadają 4 oddzielne procesory graficzne. Zeby calosc chodzila szybciutko, zamontowali tam 3GB ramu. (3076MB) Dobra, ale wrocmy do tematu. Linux jest srodowiskiem wybitnie sieciowym, czyli jest jakby przeciwienstwem tego, z czym mamy do czynienia w windowsie. Tutaj z jednego kompa moze korzystac wielu uzytkownikow naraz, wiec potrzebny byl bardzo rozbudowany system zarzadzania plikami. Kazdy uzytkownik ma swoj tzw. katalog domowy, w ktorym powinien trzymac swoje pliki. Np. dla uzytkownika test ten katalog znajduje sie w /home/test . Trzeba pamietac o tym, ze w unixie slashe stawia sie odwrotnie niz w windowsach. (patrzac z perspektywy czasu nalezaloby raczej powiedziec, ze to w windowsach stawia sie inaczej niz w unixach ;). UWAGA ! Wielkosc liter jest bardzo wazna. Trzeba o tym pamietac, bo test i Test to zupelnie rozne pliki ! Tak samo jest z wydawaniem polecenia. ls to nie to samo co LS .

0. Podstawy

Wersja podstawowa linuxa pracuje w srodowisku tekstowym. Moze ktos z was jeszcze pamieta czasy DOSa? (jest ktos taki ?) Tutaj polecenia wydaje sie z klawiatury. Po jego wykonaniu komp czeka na nastepne polecenie itd. Pierwsza komende, jaka powinien poznac kazdy, to logout. Oznacza ona zakonczenie pracy (w przypadku pracy przez siec jest to rownowane z zerwaniem polaczenia). W przypadku kompa dexter to raczej malo wazne, ale jak potem bedziecie korzystali z kont na powaznych, profesjonalnych serwerach i nie wylogujecie sie, to potem nie bedzie sie mozna zalogowac ! Poza tym takie martwe polaczenie moze przejac jakis hacker ;). Dla ulatwienia wprowadzono takze skrot klawiszowy do wylogowywania sie: ctrl+d. W kazdej chwili dostepna jest pomoc poleceniem man [nazwa_tematu], np: man ls Na poczatek moze sie jeszcze przydac opcja clear, ktora czysci ekran. (skrot klawiszowy to ctrl+l). Warto tez zapamietac, ze przy wpisywaniu polecenia moze ono zostac dokonczone za nas. Jezeli np. piszemy : logo , to mozemy wcisnac tab, a linux sam dopise ut. Jezeli bedzie wiecej niz jedna mozliwosc, to trzeba tab nacisnac 2 razy, a wtedy zobaczymy je wszystkie. Jezeli nacisniecie tab 2 razy przy pustej linii polecen, to wyswietlone zostana wszystkie dostepne polecenia. Ostrzegam, jest ich sporo... Bez obaw, do normalnej pracy wystarczy 10, moze 15 podstawowych komend. To tyle tytulem wstepu, zaczynamy.

1. Pliki

Zaraz po zalogowaniu znajdujemy sie wlasnie w katalogu domowym. jego zawartosc mozna obejrzec za pomoca polecania: ls - wyswietla liste plikow i katalogow Wersja podstawowa robi to w sposob malo czytelny, wiec raczej powszechnie stosuje sie kombinacje ls -l - wyswietla liste plikow i katalogow z detalami Mamy np. cos takiego 
 drwxr--rw-   test    lan 1503 May 8 16:45 pomoc.txt
Teraz po kolei: drw-r--r-x to atrybuty pliku. Omowie je za chwile. Potem jest wlasciciel pliku (test), nalezy on do grupy lan. Dalej mamy rozmiar 1503 bajty, potem data utworzenia pliku i wreszcie na koncu jego nazwa. [W przypadku tego kompa wszyscy uzytkownicy z sieci SYSTEM sa przypisanie do jednej grupy o nazwie lan. Ta informacja przyda sie pozniej.] Teraz atrybuty : mozna jest rozpisac w ten sposob: 
 d rwx r-- rw-
Pierwsza litera oznacza: d - katalog, l - link (link to odnosnik do pliku na dysku, cos podobnego do skrotow w windowsie). Jezeli jest tam - to znaczy, ze jest to zwyczajny plik. Pozostale atrybuty oznaczaja po polei rwx - read/write/execute, czyli atrybut r pozwala czytac dany plik lub katalog, atrybut write zapisywac, a execute wykonac (wykonywanie w przypadku katalogu oznacza, ze mozemy po prostu do niego wejsc). Teraz pewnie zadajecie sobie pytanie po co te atrybuty sa powtarzane 3 razy ? Odpowiedz jest prosta: pierwsza trojka oznacza, co moze z tym plikiem robic wlasciciel, czyli w tym przypadku uzytkownik test. Druga trojka okresla, co moze z tym plikiem robic inny uzytkownik tej samej grupy, [czyli w naszym przypadku inny uzytkownik sieci], a ostatnia okresla co moga robic pozostali uzytkownicy (czyli tacy, ktorzy nie sa w tej samej grupie, co wlasciciel). Jako podsumowanie podam, co mozna robic z przykladem powyzej: drwxr--rw- - To jest katalog, wlasciciel moze go czytac, cos w nim zapisac i do niego wejsc. Uzytkownicy tej samej grupy moga odczytac jego zawartosc, ale nie moga do niego wchodzic. Pozostali moga go czytac i do niego zapisywac, ale nie moga do niego wchodzic. Dobra, to chyba wszystko w kwestii atrybutow. Dodam jeszcze, ze w unixach pliki ukryte zaczynaja sie od kropki. Nie sa one standardowo wyswietlane. Mozna pokazac pliki ukryte za pomoca ls -a. Teraz troche na temat zmian katalogow. Jak najlatwiej zorientowac sie, w jakim katalogu teraz jestesmy ? to proste. Jezeli znak zachety ma postac: [test@dexter test]$ oznacza to, ze jestesmy zalogowani jako uzytkownik test na kompie dexter, a aktualny katalog nazywa sie test. katalog zmieniamy poleceniem cd. Np. bedac w katalogu /home do katalogu test przechodzimy za pomoca polecenia 
 
 cd test
Teraz jestesmy w /home/test. Aby wyjsc poziom wyzej, czy spowrotem do /home wpisujemy cd .. Mozna tez skoczyc od razu do katalogu glownego poleceniem cd /. W dowolnej chwili mozemy wrocic do swojego katalogu domowego wydajac poleceni cd bez zadnych parametrow. Gdybysmy chcieli zobaczyc, w ktorym miejscu obecnie jestesmy, trzeba skorzystac z polecenia pwd. Teraz troche o modyfikacji atrybutow. Sluzy do tego polecenie chmod. Skladnia jest taka: 
 
 chmod a+w plik
a oznacza kogo uprawnienia modyfikujemy. Mamy mozliwosci: u - wlasciecil (user), g - grupa, o - pozostali (other) albo a - wszyscy naraz (all). Potem okreslamy, czy chcemy uprawnienia dac (+) czy zabrac (-) Na koncu trzaskamy nazwe pliku. W powyzszym przykladzie wszyscy dostaja upranienia do zapisu do pliku o nazwie plik. To chyba wszystko w kwestii organizacji plikow.

2. Procesy

Jak pewnie wiecie, linux jest systemem wielozadaniowym. Oznacza to, ze na jednym komputerze mozna robic wiele rzeczy naraz. Pewnie slyszeliscie to samo o windowsie. Niestety, multitasking w windowsie jest tak spiepszony, ze az sie plakac chce. Sprobujcie np. odtwarzac jakas animacje i przegrywac cos z dyskietki. Bedzie szarpalo az milo.;) Kazdy uruchomiony program nazywa sie procesem. Liste uruchomionych procesow mozna zobaczyc za pomoca polecenia ps (process status). Bardziej rozbudowana wersja to ps a . Tutaj mamy jeszcze status dzialajacych procesow. Przykladowy wynik wyglada tak: 
  PID TTY          TIME CMD
  739 pts/1    00:00:00 bash
  826 pts/1    00:00:00 ps
W zasadzie najwazniejsze, co nas interesuje w tym spisie to nazwa programu (np. bash) i numer procesu, Process ID, w skrocie PID. Czasem zdarza sie, ze jakis proces nie dziala tak jak powienien, zawiesil sie, albo z jakiegos powodu chcemy go zakonczyc. Sluzy do tego polecenie kill. Jezeli np. chcemy zakonczyc dzialanie programu bash, to wydajemy polecenie 
  
  kill 739
bash to tzw. shell, czyli program, ktory wczytuje nasze polecenia i odpowiednio na nie reaguje. Jezeli zabijecie basha, to zaden program nie bedzie obslugiwal waszych polecen i w konsekwencji polaczenie zostanie zerwane. Czasem zdarza sie, ze program chodzi nadal pomimo proby zabicia go. Wtedy trzeba go zabic "na sile". Robimy to za pomoca polecenia kill -9 [PID] , czyli w tym przypadku kill -9 739 Po czyms takim proces musi zdechnac. Pamietajcie jednak, ze zanim bedziecie killowac procesy na lewo i prawo, warto przedtem sprawdzic, czy nie da sie z programu wyjsc w cywilizowany sposob. Najczestsze kombinacje to q lub ctrl+c (ctrl w linuchu oznaczany jest czesto jako ^, czyli ctrl+c to ^c).

3. Uzytkownicy

Jak juz napisalem moze wielu uzytkownikow naraz moze korzystac z jednego kompa. Aby zobaczyc, kto jest obecnie zalogowany wydajemy jednoliterowe polecenie w . Aby z kims pogadac musimy napisac talk [user]. Jezeli bedziesz chcial pogadac ze mna, to wpisz talk thomson . Czasem jestem tez zalogowany jako root. Tak na marginesie root to konto ze specjalnymi uprawnieniami. Ale skoro nikt z was roota nie ma i miec nie bedzie ;), nie ma po co go opisywac. Jezeli jakis uzytkownik nie bedzie odpowiadal to znaczy, ze:
  • ma cie gdzies
  • robi cos waznego
  • nie widzial, ze go zauwazyles (np. uzywa midnight commandera i przeglada jakis plik)
W takim przypadku najlepiej wyslac mu e-mail. Jezeli komp jest na stale podlaczony do internetu, to jest to normalna poczta, taka jak wysylana np. za pomoca Outlook Express lub Netscape Messanger. W przypadku tego kompa, dexter nie jest podlaczony do inetu, wiec poczta bedzie rozprowadzana tylko lokalnie. Jezeli adresatem jest lokalny uzytkownik to w polu to: wystarczy podac jego imie, np. to: thomson Jakim programem wysylac poczte ? Jest ich kilka, ale najbardziej popularny jest pine (polecenie pine). Jest tak prosty w uzyciu, ze nie chce mi sie tego tu opisywac. Mozna wydac polecenie pine i poruszac sie po menu, lub wybrac wersje skrocona. Jezeli chcemy wyslac maila np. do roota, to piszemy : pine root i od razu zostaniemy przeniesieni do wysylania poczty. Innym programem pocztowym jest mutt, ale osobiscie z niego nie korzystalem. Jest jeszcze mail, ale jego uzycie jest tak pokrecone, ze odradzam go uzywac. Po tym jak uzytkownik dostanie poczte, zostanie o tym poinformowany przy najblizszym zakonczeniu wykonywania komendy lub przy najblizszym logowaniu. Zobaczy cos takiego: You have new mail.

4. Podsumowanie

Uff, mialem napisac tylko pare slow, ale wyszlo z tego ponad 10KB, a dopiero zaczalem opisywac linuxa. W razie czego pamietajcie, ze do wszystkiego (prawie) jest instrukcja wywolywana poleceniem man. Np. pomoc do polecenia ls to : man ls . Jezeli beda jakies klopoty, albo jakis problem bedzie was trapil, to dajcie znac. Wprawdzie linuxem zajmuje sie od raczej niedawna, ale troche juz potrafie zrobic, a swoja wiedza chetnie sie podziele.